almustofablog

วันก่อนได้พูดคุยกับเพื่อนอาจารย์ที่มหาวิทยาลัย ในวงสนทนานั้นได้ยกอายะฮฺอัลกุรอานอายะฮฺหนึ่ง ในซูเราะฮฺอัลญุมอะฮฺที่ว่า

(2) พระองค์ทรงเป็นผู้แต่งตั้งเราะซูล(ศาสนฑูต)ขึ้นคนหนึ่งในหมู่ผู้ไม่รู้จักหนังสือจากพวกเขาเอง เพื่อสาธยายอายาต(สัญญาณ)ต่าง ๆ ของพระองค์แก่พวกเขา และทรงขัดเกลาพวกเขา และทรงสอนคัมภีร์และหิกมะฮฺ(วิทยปัญญา)แก่พวกเขา และแม้ว่าแต่ก่อนนี้พวกเขาอยู่ในการหลงผิดอย่างชัดแจ้งก็ตาม            (อัลกุรอาน 66:2)

ก่อนที่เราจะมาดูความหมายโดยภาพรวมของอายะฮฺนี้แล้ว เรามาศึกษาในแต่ละคำที่อัลลอฮฺทรงใช้ในอายะฮฺนี้

• เราะซูล (رَسول) คือ ฑูตของพระองค์ ผมใช้ในที่นี้ว่า ศาสนฑูต ณ ที่นี้หมายถึงมนุษย์คนหนึ่งที่อัลลอฮฺได้แต่งตั้งเขา มาสั่งสอนมวลมนุษย์ศาสนาของพระองค์ (บางครั้งคำว่า เราะซูล นี้พระองค์ใช้แทนมะลาอิกะฮฺ สิ่งพระองค์ทรงสร้างอีกชนิดหนึ่งที่มารับใช้พระองค์)
  
• เราะซูล นี้ บ้านเราจะติดปากเรียกว่า นบี และนบีของอัลลอฮฺนั้นมีมาก ภาระงานของนบีกับเราะซูลไม่เหมือนกัน บางครั้งหรือนบีบางท่านถูกสั่งในปรับแต่งตัวเขาให้เข้ากับสิ่งที่พระองค์ทรงต้องการ แต่เราะซูลนี้นอกจากต้องปรับแต่ตนเองแล้วตั้งสั่งสอนคนอื่นด้วย
• อัลได้แต่งตั้งเราะซูลขึ้นคนหนึ่งในระหว่าง อัลอุมมี(الْأُمِّيِّينَ)หรือผู้ไม่รู้หนังสือ อิบนุกะษีรฺบอกว่าคือคนอาหรับ คือคนอาหรับก่อนหน้านี้ไม่มีคัมภีร์สำหรับเขา ไม่เหมือนพวกนาศอรอ(คริสต์)หรือยิว ญะลาลีนบอกว่า คือ คนอาหรับและคนไม่รู้หนังสือ เขียนไม่ได้อ่านไม่ออก และในที่นี้หมายถึงคนอาหรับและคนไม่รู้หนังสืออื่นๆ
  
• แน่นอนคนที่ไม่รู้หนังสือคือคนที่ไม่ได้อ่านหนังสือ หนังสือที่ถูกต้องเที่ยงตรง ฃและมีความจำเป็นสำหรับการดำรงชีวิตให้มีความสุขคือศาสนาอิสลาม ดังนั้นคนที่ไม่รู้ศานาหรือความจริงทั้งหมดก็ร่วมอยู่ในผู้ไม่รู้หนังสือนี้ด้วย
  
• หน้าที่ของเราะซูล คือ (يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ) สาธยายอายาตปรากฎการณ์ต่างๆรอบๆตัว หรืออ่านคัมภีร์ของพระองค์และในสมัยเราก็คืออ่านอัลกุรอานให้มนุษย์(ผู้ไม่รู้)ฟังเข้าใจ เชื่อและตระหนัก
  
• และขัดเกลาพวกเขาให้บริสุทธิ์(وَيُزَكِّيهِمْ) บริสุทธิจากความเชื่อที่ผิด ความเชื่องมงาย บริสุทธิจากพฤติกรรมที่พระองค์ไม่พึงประสงค์ เมื่อจิตบริสุทธิ์แล้วพฤติกรรมที่เกิดขึ้นย่อมเป็นไปตามจิต
• สอนคัมภีร์ (وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ) คือ อัลกุรอาน เพื่อให้ยึดหลักอย่างมั่นคงกับอัลกุรอาน ถือปฎิตามคำสั่งในอัลกุรอานอย่างเคร่งครัด เป้าหมายคือ ความสุขทั้งบนโลกนี้และโลกอะเครัต ไม่เฉพาะสร้างสุขแก่ตัวเอง ยังสร้างสุขแก่คนรอบข้างและทุกคนในโลกด้วย
• และสอนหิกมะฮฺ (وَالْحِكْمَةَ) ในที่นี้ผมได้แปลตามที่บางคนเขาแปลว่า วิทยปัญญา อัลหะซันกล่าวว่าหมายถึงซุนนะฮฺ  อิบนุอับบาซบอกว่าคือหนังสือที่ขีดเขียน ในสมัยก่อนถ้ามีขีดเขียนนั้นหมายถึงสิ่งนั้นเป็นสิ่งสำคัญ เช่น กฎระเบียบต่างๆ  มาลิก อิบนุอะนัซ กล่าวว่า การเข้าใจในเรื่องศาสนา (อัลกุรฏุบีย์)    อัฏเฎาะบะรีย์บอกว่า คำว่า หิกมะฮฺในที่นี้หมายถึงด้วยหิกมะฮฺ คือ ด้วยแนวทางที่ท่านเราะซูลได้วางไว้ หรือวิธีการที่ชาญฉลาด อ่อนโยน ยืดหยุ่น หรือที่เราเรียกว่าด้วยวิธีการทางจิตวิทยา

อายะฮฺนี้เกี่ยวข้องกับเราตรงไหน…

รายงานจาก อะบูดารฺดาอฺว่า ท่านนบี-ศ็อลลอลลอฮฺุอะลัยฮิวะซัลลัม- กล่าวว่า

وإنَّ العلماء ورثةُ الأنبياء

(แท้จริงบรรดาผู้รู้เป็นผู้สืบทอดมรดกจากบรรดานบี) บันทึกโดย อะบูดาวูด

ดังนั้นในฐานะที่เราเป็นครู-อาจารย์ เราก็คือผู้รู้ และหน้าที่เราก็เป็นหน้าที่เดียวกับท่านนบี คือ

• สอนคนไม่รู้หนังสือ คือ คนไม่มีความรู้ โดยเฉพาะในเรื่องศาสนา หรือรู้แบบผิดๆ
• พูด กล่าว กระตุ้น ให้เขาตระหนักถึงความยิ่งใหญ่ของสิ่งที่อัลลอฮฺสร้างมาและผู้ทรงสร้าง
• อ่านอัลกุรอาน ให้เขาฟัง บรรยายให้เขาเข้าใจ โน้มเน้าให้เขาปฎิบัติตาม
• ขัดเกลา หรือ อบรมสังสอนพวกเขาให้เป็นคนที่ห่างไกลจากการประพฤติในสิ่งที่อิสลามไม่ต้องการ
• ในการสอนนั้นต้องเป็นไปอย่างนุ่มนวล อ่อนโยน ยืดหยุ่น ใช้หลักการทางจิตวิทยาช่วยในการสอนเขา
• แม้ว่าก่อนหน้านี้เขารู้มาแล้ว แต่ถ้ารู้อย่างผิดๆ เราก็ต้องแก้ไข

นักศึกษาเอกภาษามลายูหรือเอกอื่นๆที่เรียนวิชาในเอกภาษามลายูในมหาวิทยาลัยอิสลามยะลา

ให้เลือกประเมินตามรายวิชาและอาจารย์ข้างล่างนี้

1. อาจารย์แอสซูมานี  มาโซ

• ML 222-011 หลักภาษามลายู 1
• ML 222-031 การเขียนภาษามลายู
• ML 222-151 การวิเคราะห์ภาษามลายูถิ่นปัตตานี

2. อาจารย์กูอาเรส  ตวันดอเลาะ

• ML 222-012 หลักภาษามลายู 2
• ML 222-034 การตีความทางภาษามลายู
• ML 222-061 ระเบียบวิธีวิจัยภาษามลายู
• ML 222-174 ภาษามลายูเพื่อธุรกิจ

3. อาจารย์ซาลีฮา  มูซอ

• ML 222-051 ศาสนากับวัฒนธรรมมลายู

4. อาจารย์ฮาสนะ  อับดุลกอเดร์

• ML 222-014 หลักประยุกต์ใช้ทางภาษามลายู

5. อาจารย์อับดุลรามันห์  โตะหลง

• ML 222-032 อักษรยาวี 1
• ML 222-153 วิวัฒนาการภาษามลายู

6. อาจารย์ซอลาฮุดดีน  สะมะอุน

• ML 222-173 ภาษามลายูเพื่อการท่องเที่ยว

7. อาจารย์ ดร.อับดุลอาซิซ  บินมะฮฺมูด

• ML 222-033 เรียงความทางภาษามลายู

السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

สวัสดีครับนักศึกษาหลักสูตรประกาศนียบัตรบัณฑิตรุ่น 2553 ทุกคน

การประเมินการสอนของอาจารย์ภายในคณะศึกษาศาสตร์และคณะอื่นๆเป็นสิ่งจำเป็น เป็นการตอบสนองความต้องการของหลายๆฝ่าย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการพัฒนามุสลิมเราให้ดียิ่งขึ้นตามที่อัลลอฮฺทรงประสงค์ ทางมหาวิทยาลัยจำเป็นต้องหาวิธีการที่สะดวกและทันสมัย ก่อนที่ทางมหาวิทยาลัยจะได้จัดระบบที่ดีกว่าที่เป็นอยู่ ผมอาสาสร้างแบบประเมินทางอินเตอร์เน็ท ให้พวกเรา(นักศึกษา)ได้ประเมินทุกคน ไม่ว่าจะอยู่มุมใหนของโลกก็สามารถประเมินได้ โดยมีข้อแม้ในช่วงแรกๆนี้ก่อนว่านักศึกษาจะต้องใส่รหัสของตัวเองเพื่อที่อาจารย์จะได้ไปพิจารณาเพื่อความสมบูรณ์ในการจัดการเรียนสอนและการให้คะแนนแก่นักศึกษา

(นักศึกษาต้องการประเมินอาจารย์ท่านใด วิชาอะไรให้คลิ๊กตรงรายวิชานั้นๆ)

เฉพาะวิชาที่เรียนกับอาจารย์ท่านนั้นเท่านั้น

อ.อิบรอเฮม หะยีสาอิ

สำหรับนักศึกษา ป.ตรี

- วิชา GE 219-403 จิตวิทยาทั่วไป

สำหรับนักศึกษา ป.บัรฑิต

- วิชา ED 516-101 มโนทัศน์ทางการศึกษาและความเป็นครูในอิสลาม

- วิชา ED 516-102 จิตวิทยาการศึกษาและการแนะแนว

- วิชา ED 516-107 ภาษาและเทคโนโลยีสารสนเทศสำหรับครู

.

.

.

อ. มะยูตี ดือรามะ

.

- วิชา ED 516-103 การวัดและประเมินผลทางการศึกษา

- วิชา ED 516-106 วิธีวิทยาการวิจัยทางการศึกษา

“

“

.

อ.มหามะรอสลี แมนยู

- วิชา ED 516-104 หลักสูตรและการสอน

- วิชา ED 516-107 ภาษาและเทคโนโลยีสารสนเทศสำหรับครู

• .
• .
• .
• .
• .
• .
• .
  

  

.

อ.อับดุลกอนี เต๊ะมาหมัด

.

- วิชา ED 516-102 จิตวิทยาการศึกษาและการแนะแนว

- วิชา ED 516-107 ภาษาและเทคโนโลยีสารสนเทศสำหรับครู

-วิชา  ED 516-205 การจัดการเรียนรู้สังคมศึกษา

.

.

.

อ.คอเหล็ด  หะยีสาอิ

.

- วิชา ED 516-107 ภาษาและเทคโนสารสนเทศสำหรับครู

- วิชา ED 516-108 การบริหารจัดการในห้องเรียน

- วิชา ED 516-210 วิชาการจัดการเรียนรู้คอมพิวเตอร์

.

ผศ.ซอลีฮะห์ หะยีสะมะแอ

.

.

-วิชา ED 516-201 วิชาการจัดการเรียนรู้อิสลามศึกษา

.

.

.

ผศ.จรุวัจน์ สองเมือง

.

- วิชา ED 516-105 วิชาเทคโนโลยีและนวัตกรรมทางการศึกษา

.

.

.

อ.ดร.มูฮามัสสกรี มันยูนุ

.

- วิชา ED 516-104ห ลักสูตรและการสอน

-วิชา ED 516-201 วิชาการจัดการเรียนรู้อิสลามศึกษา

.

.

ผศ.จิระพันธ์ เดมะ

.

- วิชา ED 516-105 วิชาเทคโนโลยีและนวัตกรรมทางการศึกษา

.

.

.

.

.

.

อ.ซาฟีอี บารู

.

- วิชา ED 516-108 การบริหารจัดการในห้องเรียน

ความรู้ 

ความสำคัญของความรู้

อัลกุรอานได้บ่งชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของความรู้ในหลายอายัต เช่น

شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَآئِمَاً بِالْقِسْطِ …[آل عمران : 18]

“อัลลอฮ์ทรงยืนยันว่า แท้จริงไม่มีที่ควรได้รับการเคารพสักการะใด ๆ นอกจากพระองค์เท่านั้น และมะลาอิกะฮ์ และผู้มีความรู้ในฐานะดำรงไว้ซึ่งความยุติธรรม” (อาล อิมรอน 3/18)

ขอให้เไตรตรองกันเถิดว่า อัลลออฺได้เริ่มยันยันตัวพระองค์เอง ลำดับที่สองคือบรรดามะลาอิกะฮฺ และลำดับที่สามคือผู้ที่มีความรู้ นี่นับว่าเป็นสิ่งเพียงพอแล้วสำหรับที่จะยืนยันว่าความรู้นั้นทั้งมีเกียรติและสำคัญยิ่ง

อัลลอฮฺได้ตรัสอีกว่า

… يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ … [المجادلة : 11]

“อัลลอฮฺจะทรงยกย่องเทอดเกียรติแก่บรรดาผู้ศรัทธาในหมู่พวกเจ้า และบรรดาผู้ได้รับความรู้หลายชั้น” (อัลมุญาดะละฮฺ 58/11)

قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ  [الزمر : 9]

“จงกล่าวเถิด(มุฮัมมัด) บรรดาผู้รู้และบรรดาผู้ไม่รู้จะเท่าเทียมกันหรือ?” (อัซซุมัรฺ 39/9)

إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاء   [فاطر : 28] 

“แท้จริง บรรดาผู้ที่มีความรู้จากปวงบ่าวของพระองค์เท่านั้นที่เกรงกลัวอัลลอฮฺ” (ฟาฏิรฺ 35/28)

وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُوْلِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ  
 [النساء : 83]

“และหากว่าพวกเขาให้มันกลับไปยังเราะซูล และยังผู้ปกครองการงานในหมู่พวกเขาแล้ว  แน่นอนบรรดาผู้ที่วินิจฉัยมันในหมู่พวกเขาก็ย่อมรู้มันได้” (อันนิซาอฺ 4/48)

การตัดสินความของเขาอยู่ที่ผู้ที่ใช้ความรู้วินิจฉัย และระดับความมีเกียรติเพราะการตัดสินความบนบทบัญญัตของอัลลอฮฺ ผู้วินิจฉัย(ด้วยความรู้)อยู่ระดับเดียวกันกับรรดานบี

ส่วนหลักฐานจากหะดีษนบี(ศ็อลฯ)นั้น ท่านเราะซูลุลลอฮฺ(ศ็อลฯ) ได้กล่าว่า

مَنْ يُرِدْ اللهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ وَيُلْهِمُهُ رُشْدَهُ

“ผู้ใดที่อัลลอฮฺต้องการให้ได้ดี อัลลอฮฺจะให้เขาเข้าใจในเรื่องศาสนา และอัลลอฮฺ์จะดลใจเขาให้ได้ทางนำสู่ความรู้นั้น”[1]

และได้กล่าวอีกว่า

الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ .

“ผู้รู้(อุลามาอฺ)คือผู้สืบทอดมรดกบรรดานบี” [2]

ไม่มีฐานะใดสูงกว่าการเป็นนบี และไม่มีเกียรติใดเหนือกว่าเกียรติของผู้ที่ได้สืบทอดมรดกจากนบี และท่านนบี(ศ็อลฯ) ได้กล่าวว่า

إذَا أَتَى عَلَيَّ يَوْمٌ لَا أَزْدَادُ فِيهِ عِلْمًا يُقَرِّبُنِي إلَى اللَّهِ تَعَالَى
 فَلَا بُورِكَ لِي فِي طُلُوعِ شَمْسِ ذَلِكَ الْيَوْمِ

“วันใดที่ได้มาหาฉัน ฉันไม่ได้เพิ่มความรู้เพื่อทำให้เข้าใกล้อัลลอฮฺเลย วันนั้นฉันจะไม่ได้มงคล(บารอกะฮฺ)ของการส่องแสงของดวงอาทิตย์”[3]

ท่านนบี(ศ็อลฯ)ได้กล่าวถึงความประเสริฐของความรู้เหนือกว่าการภักดี(อิบาดะฮฺ) ว่า

فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَى رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِي

“ความประเสริฐของผู้รู้เหนือกว่าผู้ภักดี(อาบิด) เสมือนความประเสริฐของฉันเหนือสหายของฉันที่ต่ำที่สุด”^[4]

เมื่อพิจารณาถึงความสำคัญของความรู้ จะเห็นได้ว่าความรู้เปรียบเทียบกับระดับของการเป็นนบีได้อย่างไร ทำไมการปฏิบัติศาสนกิจโดยปราศจากความรู้ถึงอยู่ในระดับที่ต่ำ ผู้ปฏิบัติศาสนกิจปราศจากความรู้ในการทำอิบาดะฮฺที่เกี่ยวข้องกับศาสนกิจนั้นไม่นับว่าเขาได้ปฏิบัติแล้ว และท่านนบี(ศ็อลฯ)ได้กล่าวว่า

فَضْلَ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ

“ความประเสริฐของผู้รู้(อาลิม)เหนือผู้ภักดี(อาบิด) เสมือนดวงจันทร์เต็มดวงที่เหนือกว่าดวงดาวต่างๆ”[5]

ลุกมานได้สั่งเสียแก่ลูกของเขาว่า

“โอ้ลูกรัก.. เจ้าจงคลุกคลีกับบรรดาผู้รอบรู้(อุลามาอฺ) และจงอยู่อย่างเข่าของเจ้าชนกับเข่าของพวกเขา เพราะอัลลอฮฺ(ซุบหฯ)สร้างจิตใจให้มีชีวิตชีวาด้วยองค์ความรู้ เสมือนอย่างที่พระองค์สร้างพื้นแผ่นดินให้มีชีิวิตชีวาด้วยน้ำฝนจากท้องฟ้า”

---

[1] บันทึกโดย อัลบุคอรี จากรายงานของมุอาวียะฮฺ อิบนุอะบูซุฟยาน (เลขที่ 62) มุสลิม จารายงานของมุอาวียะฮฺ (เลขที่ 1037) อัตตัรมีซีย์ (เลขที่ 2647) อิบนุมาญะฮฺ (1/49) และ อิมามอะหฺมัด (1/306,2/234)

[2] บันทึกโดย อิบนุมาญะฮฺ จากรายงานของอะบูดารฺดาอฺ (1/50)

[3] บันทึกโดย อัฏฏ็อบรอนีย์ ใน الأوسط อะบูนะอีม ใน الحلية อิบน อับดุลบะรฺ ใน العم จากรายงานของอาอีชะฮฺ ด้วยสายรายงานที่อ่อน(เฎาะอีฟ)

[4] บันทีกโดย อัตติรมีซียฺ จากรายงานของ อะบูอะมามะฮฺ อัลบาฮิลีย์ (เลขที่ 2686)

[5] บันทีกโดย อะบูดาวูด

ก่อนอื่นขอทำความเข้าใจคำว่า “รายอ” ก่อน คำๆนี้ถ้าเป็นคนไทยมลายูทางภาคใต้จะเข้าใจในความหมายของมันดี แต่คนภาคใต้ตอนบนหรือคนภาคอื่นบางคนอาจจะเข้าใจ บางคนอาจจะไม่รู้ว่ามันคืออะไร แม้กระทั้งคนๆนั้นเป็นคนมุสลิมเองก็ตาม

คำว่ารายอ เป็นคำมลายู มีความหมาย(ตามที่ผมเข้าใจจากประสบการณ์) คือ ใหญ่ มากหรือพลุกพล่าน เช่น ถนนสาธารณะที่มีผู้ใช้เป็นประจำอย่างพลุกพล่านจะเรียกถนนนั้นว่า جالن راي (ญาลันรายอ) มีคำๆหนึ่งเป็นชื่อดอกไม้ประจำชาติของประเทศมาเลเซีย คือ บูงอรายอ หมายถึงดอกชบา ส่วนจะมีความหมายว่าทีเรียกว่ารายอเพราะลักษณะการแผ่ขยายใหญ่ของมันหรือเปล่านั้น อันนี้ผมไม่ได้ศึกษา(ถ้าเปิดดูในพจนานุกรมภาษามลายูแล้วคำว่า รายอ ให้ความหมายว่า ไหญ่ Raya : Besar)

แต่รายอที่ผมยกในหัวข้อนี้ หมายถึง วัน มุสลิมทางใต้จะเรียกว่า ฮารีรายอ هاري راي คือวันเฉลิมฉลองของมุสลิม บ้างก็แปลว่าตรุษ บ้างใช้ทับศัพท์จากคำศัพท์ที่บันทึกไว้ในบทบัญญัติศาสนา คือ อีด หรือ อี๊ด (จะสะกดยังไงก็ออกเสียงไม่ตรงกับภาษาดั้งเดิมของเขา) เขียนด้วยภาษาอาหรับ عيد มาจากรากศัพท์ عاد يعود  แปลว่า กลับ นักวิชาการบางคนให้ความหมายว่า วันที่หวนกลับมาอีกในแต่ละปี

รายงานจากอะนัซ-เราะฎิยัลลอฮุอันฮุ- ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮฺ-ศ็อลลอลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม- ได้เดินทางมาถึงเมืองมะดีนะฮฺ พวกคนมะดีนะฮฺได้มีการละเล่นเฉลิมฉลองกันในสองวัน ท่านก็ถามว่า مَا هَذَانِ الْيَوْمَانِ (นี่สองวันอะไร) พวกเขาก็ตอบว่า “เป็นสองวันที่เราละเล่นกันในสมัยก่อนที่อิสลามจะเข้ามา” ท่านเราะซูลุลลอฮฺ-ศ็อลฯ- ก็ตอบว่า

إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَبْدَلَكُمْ بِهِمَا خَيْرًا مِنْهُمَا يَوْمَ الْأَضْحَى وَيَوْمَ الْفِطْرِ

“อัลลอฮฺได้เปลี่ยนสองวันนี้ที่ดีกว่าแก่พวกเจ้า คือ วันอีดอัฎหา และวันอีดฟิฏรฺ”

(บันทึกโดย อะบูดะวูด หะดีษที่ 1134 อัลบานีได้วิเคราะห์แล้วว่าเป็นหะดีษเศาะหีห)

จากหะดีษนี้ทำให้เราเข้าใจได้ว่า ก่อนหน้าที่อิสลามจะเข้ามาในโลกอาหรับนั้น การเฉลิมฉลองด้วยการละเล่นอย่างสนุกสนานนั้นมีอยู่แล้ว และหลังจากอิสลามเข้ามา อิสลามก็ได้กำหนดวันที่ยิ่งใหญ่ที่หวนกลับมาทุกปีนั้นมีอยู่ 2 วัน(เท่านั้น) คือวันอีดอัฎหาและวันอีดฟิฏรฺ

คำถามที่เกิดกับเราต่อไปนี้คือ วันอีดหรือวันที่ยิ่งใหญ่ทั้งสองนั้นเมื่อไร ตรงกับปฏิทินปัจจุบันวันที่เท่าไร ?

1. วันอีดอัฎหา ในภาษามลายูถิ่นไทยใต้ว่า รายอฮัจญี อยู่ในช่วงการปฏิบัติศาสนกิจของมุสลิมทั่วโลกที่ไปปฏิบัติ ณ เมืองมักกะฮฺ จะตรงกับวันที่ 10 เดือนซูลหิจญะฮฺ ของทุกปี
2. วันอีดฟิฏรฺ ทางใต้ว่า รายอปอซอ หมายถึงวันเฉลิมฉลองในความสำเร็จที่ได้ถือศีลอดมาตลอดทั้งเดือน นั้นหมายถึงจะเป็นวันที่ 1 ของเดือนเชาวาล คือเดือนที่ถัดจากเดือนเราะมะฎอนที่ต้องถือศีลอดมาทั้งเดือน

ทั้งสองวันจะอ้างวันที่ของเดือนอาหรับ และเดือนอาหรับนี้จะเป็นเดือนทางจันทรคติ จะเริ่มนับวันที่หนึ่งของเดือนคือวันขึ้นหนึ่งค่ำของเดือนนั้น เช่นเดือนเราะมะฎอนจะเริ่มนับวันขึ้นหนึ่งค่ำของเดือนและจะไปสิ้นสุดเมื่อขึ้นค่ำของเดือนถัดไปปรากฏขึ้น

รายงานจาก อะบูฮุร็อยเราะฮฺ ว่า ท่านนบี-ศ็อลฯ- กล่าวว่า ..

” صُومُوا  لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ غُمِّيَ عَلَيْكُمْ فَعُدُّوا ثَلاَثِينَ يَوْمًا “

“พวกเจ้าจงถือศีลอดเมื่อเห็นดวงจันทร์ และละศีลอดเมื่อเห็นดวงจันทร์ แต่ถ้าว่าถูกบัง(ด้วยเมฆหมอก) ก็จงนับให้ครบ 30 วัน”  
(บันทึกโดย อัลบุคอรียฺ มุสลิม อันนะซาอี และอัตติรมีซี) 

 จากหะดีษนี้ ซึ่งเป็นหะดีษเศาะหีหฺ(ผู้รายงานตั้งแต่ผู้บันทึกจนถึงท่านนบี-ศ็อลฯ- เป็นผู้ซื่อสัตย์ มีความน่าเชื่อถือ มุสลิมทุกคนจะต้องเชื่อและปฏิบัติตาม) เป็นที่ชัดเจนแล้วว่า ในการกำหนดวันใหม่ของเดือนใหม่เพื่อถือศีลอดนั้นต้องเริ่มต้นด้วยการดูจันทร์เสี้ยว(หิลาล) และเช่นกันเมื่อต้องการเลิกการถถือศีลอด(เริ่มเข้าเดือนถัดไป)ก็ต้องดูจันทร์เสี้ยว

 

จันทร์เสี้ยวหรือหิลาล(هلال) เกิดขึ้น นั้นหมายถึงวันแรกของเดือนใหม่ได้เกิดขึ้นแล้ว และหิลาลจะเกิดขึ้นนั้นต้อนผ่านการเกิดจันทร์ดับหรือ New Moon (اجتماع)ก่อน

New Moon หรือจันทร์ดับ เป็นตำแหน่งที่ดวงจันทร์อยู่ระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ หรือดวงจันทร์อยู่หน้าดวงอาทิตย์นั่นเอง ในวันนี้ผู้สังเกตที่อยู่ด้านมืดหรือด้านกลางคืน และด้านกลางวันบนโลกจะมองไม่เห็นดวงจันทร์ เราจึงเรียกว่าคืนเดือนมืด หรือ จันทร์ดับ

 

อัลลอฮฺได้ตรัสในซูเราะฮฺ ยาซีน อายะฮฺที่ 38-39 ว่า

وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَّهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ

وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ

[ يس : 39-38 ]

ความว่า “และดวงอาทิตย์โคจรตามวิถีของมัน นั่นคือ การกำหนดของพระผู้ทรงอำนาจ ผู้ทรงรอบรู้ และดวงจันทร์นั้น เราได้กำหนดให้มันโคจรตามตำแหน่ง จนกระทั่งมันได้กลายมาเป็นเช่นกิ่งอินทผลัมแห้ง”

จากอายะหฺนี้ทำให้เราทราบว่าการเดินทางของดวงอาทิตย์นั้นมีแนวทางของมันที่ชัดเจน นั้นหมายถึงมีแนวทางที่มั่นคงชัดเจนและด้วยความเร็วที่คงที่ชัดเจน มนุษย์ที่อัลลอฮฺมอบความเฉลี่ยวฉลาดแก่เขา เขาสามารถที่จะคำนวณได้ว่าเวลาไหนตำแหน่งของดวงจันทร์ควรจะอยู่ ณ ตำแหน่งใด เช่นกันตำแหน่งของจันทร์เสี้ยววันแรกเริ่มนั้นควรจะอยู่ตรงไหน

สำหรับจันทร์เสี้ยวของวันแรกของเดือนเราะมะฎอนนั้นผมได้เขียนแล้วในบันทึกก่อนหน้านี้ ในบันทึกนี้ผมขอพูดถึงจันทร์เสี้ยวที่จะเกิดขึ้นและจะนับเป็นวันแรกของเดือนเชาววาลที่นับเป็นวันรายอปอซอหรือวันอีดฟิฏรฺของปีนี้

เมือง	اجتماع	ดวงอาทิตย์ตกดิน	ดวงจันทร์ตกดิน	อายุจันทร์ใหม่	จันทร์ค้างฟ้า(นาที)	โอกาสเห็นหิลาล
วันที่ 8 กันยายน 2553 ยะหา	17.30	18.18	18.06	0.48	-0.12	X
การาชี	15.30	18.43	18.29	2.48	-0.14	X
มักกะฮฺ	13.30	18.30	18.21	5.01	-0.09	X
ไคโร	12.30	18.09	17.56	5.48	-13.09	X
เคปเทาวน์	12.30	18.33	18.50	6.05	0.17	X
ทริโปลี	12.30	19.23	19.10	6.54	-13.01	X
ลอนดอน	10.30	18.31	18.03	8.02	-28.26	X
แมกซิโกซิตี	4.30	18.45	18.53	13.48	8.22	X
วันที่ 9 กันยายน 2553
โตเกียว	19.30	17.57	18.05	8.08	22.28	X
บรูไน	18.30	18.23	19.01	23.48	38.04	/
ยะหา	17.30	18.17	18.56	24.48	38.5	/

จากตารางที่ผมได้ค้นคว้ามาและได้นำเสนอมาข้างบนนี้ ทำให้เราพอที่จะคาดเดาได้ว่า วันรายอปอซอของบ้านเรา(ประเทศไทยและภูมิภาค) จะต้องเป็นวันศุกร์ที่ 10 กันยายน 2553 ไม่ว่าคนๆนั้นจะเริ่มถือศีลอดตามประเทศไดก็ตาม 

จากกราฟนี้จะเห็นได้ว่าตอนค่ำของวันที่ 8 กันยายน แม้แต่ทวีปอเมริกาใต้ก็ไม่มีโอกาสที่จะเห็นหิลาลได้ เว้นแต่ทางใต้สุดของทวีปเป็นเพียงพื้นที่เล็กๆ เท่านั้นที่มีโอกาสเห็น

 

ส่วนในตอนค่ำของวันที่ 9 นั้น ประเทศไทยและประเทศในอาเซียน มีโอกาสเห็ สำหรับญี่ปุ่น อังกฤษ(รวมถึงยุโรปทั้งหมด) และแคนาดา ก็ยังไม่มีโอกาสมองเห็น (คงต้องถือศีลอดให้ครบ 30 วันตามที่หะดีษได้บ่งบอกไว้)

วันนี้ได้อ่านประกาศของสำนักจุฬาราชมนตรีเรื่องการดูดวงจันทร์เพื่อกำหนดวันเริ่มถือศีลอด(วันที่ 1 เราะมะฎอน) ทำให้ผมนึกถึงสภาพของตัวเองในปีที่ผ่านๆมา เพราะไม่ว่าจะเป็นวันถือศีลอดหรือวันละศีลอด(รายอ) บ้านผม(โทรศัพท์ของผม) ได้ยินบ่อยมาก จะมีคำถามว่า พรุ่งนี้ถือศีลอดไหม หรือไม่ก็พรุ่งนี้รายอไหม การเห็นดวงจันทร์เป็นไง.. ที่เขาชอบถามผมแบบนี้ผมคิดว่า อาจจะมาจากสองสาเหตุ (หลักจริงๆคงเป็นสาเหตุเดีย) สาเหตุแรก(หลักจริงๆ) คือ ปกติคนจะเห็นฮิลาลหรือจันทร์เสี้ยวของเดือนใหม่ เป็นโตะอิมามที่บ้าน เพราะแหล่งดูดวงจันทร์อยู่ไม่ห่างจากบ้านผมไปเท่าไรนัก สาเหตุที่สอง ผมชอบโม้ว่า วันนี้จะเห็นดวงจันทร์หรือไม่เห็นดวงจันทร์ตามหลักการคำนวณทางดาราศาสตร์ จริงๆแล้วผมไม่ได้เก่งกาจอะไร แต่ก็พอที่จะรู้มาบ้างว่าระบบการโคจรของดวงจันทร์มีแนวทางและเวลาเป็นอย่างไร

ปีนี้ทางสำนักจุฬาราชมนตรีให้ดูดวงจันทร์(ฮิลาล) ช่วงเย็น/ค่ำของวันอังคารที่ 10 สิงหาคม 2553 ถ้าผู้ใดเห็นให้ไปแจ้งแก่สำนักงานคณะกรรมอิสลามประจำจังหวัด เพื่อที่ทางสำนักจุฬาจะได้ประกาศกำหนดวันถือศีลอดต่อไป

ผมก็ลองมาคีย์ข้อมูลของปีนี้ลงในคอมพิวเตอร์ผมดูว่า น่าจะเป็นอย่างไร แต่เนื่องจากว่าผมใช้วินโดว์ใหม่ ข้อมูลที่ผมคีย์เข้าไปไม่สามารถที่จะแสดงตามที่ผมต้องการได้ ผมก็ลองเสริชหาในอินเตอร์เน็ทดูบางทีอาจจะมีคำตอบหรือรูปส่วยๆ ดูง่ายๆ อาจจะช่วยเราได้บ้าง

ตามข้อมูลที่ผมคีย์ในคอมพิวเตอร์ของผม วันที่ 10 ของเดือนสิงหาคมปีนี้ นิวมูนหรือจันทร์ดับเวลา 10:09:08 นาฬิกา เมื่อเป็นเช่นนี้ผมก็สบายใจ เพราะกว่าจะค้ำอีกนาน เมื่อดวงอาทิตย์ตกดินดวงจันทร์ก็จะมีอายุ 8 ชม. 40 นาที มากพอที่เห็นเสี้ยวจันทร์ได้ แต่พอไปดีอีกมุมหนึ่งกลับพบว่า ในบริเวณ์ อ.ยะหา(ที่ผมอยู่) ดวงอาทิตย์ตกดินเวลา 18:30:53 น. (ตามปฏิทินที่เขาแจกในสามสี่จังหวัดภาคใต้ 18:37, ตามเวลาของ islamicfinder.com 18:32 – ของ islamicfinder ผมพอมีคำตอบว่าที่มันต่างกันเพราะเขาบวกเพิ่ม 1 นาทีก่อนเวลาละหมาด ส่วนที่ใช้บ้านผมทำไมต่างกันเยอะมาก ผมก็จนปัญญาที่จะหาสาเหตุเหมือนกัน) ดวงจันทร์(ฮิลาล)จะตกดินเวลา 18:39:37 น. นั้นหมายความว่าหลังดวงอาทิตย์ตกดินแล้วดวงจันทร์ยังอยู่บนฟ้าอีก 8 นาทีกับอีก 43 วินาที เมือเป็นแบบนี้ จะมีโอกาเห็นจันทร์เสี้ยวไหมนี่ ?

เมื่อคลิ๊กดูอีกทีก็พบว่า ความสูงของดวงจันทร์อยู่สูงจากแนวระดับของพื้นดินเพียงแค่ 1.535 องศาเท่านั้น .. โห..แบบนี้โอกาสที่บ้านเราจะเห็นจันทรเสี้ยว(ฮิลาล)นั้นยากมากเลย

ถ้าดูตามรูปที่เขาปลอตมานี้ (www.moonsighting.com) จะเห็นได้ว่า บริเวณเขียวๆจะเห็นได้ง่ายมาก(ถ้าไม่มีเมฆหมอกมาบัง) บริเวณทวีปอเมริการใต้ (แถบสีฟ้า) มีโอกาเห็นด้วยตาเปล่า แถบสีเงินอาจเห็นได้ถ้ามีเครื่องมือช่วยในการมองเห็น ส่วนแถบสีแดงจะเห็นได้ก็ต้องใช้อุปกรณ์อย่างเดียว

สรุป คือ…

• เย็น/ค่ำวันอังคารที่ 10 นี้ มีจันทร์เสี้ยว(ฮิลาล)
• โอกาสที่จะเห็นบ้านเราเป็นไปได้ยากมากเลย
• จะเริ่มถือศีลอดวันไหนนั้น คอยฟังประกาศจากสำนักจุฬาราชมนตรี

เมื่อวันพุธท่านอธิการบดี มอย.เราได้ให้นะศิหะฮฺ หลังละหมาดซุฮริ ผมรู้สึกว่าท่านว่าให้เราชาว มอย.ทุกคนรู้สึกตัวเพื่อให้ตระหนักและเปลี่ยนแปลงโดยเร็ว ท่านกล่าวค่อนข้างแรงพอควร ผมนั่งใกล้กับ อ.ท่านหนึ่ง อ.ท่านนั้นหันมากล่าวกับผมว่า อธิการบดีกำลังบอกพวกเราที่เป็นบุคลากรมากกว่า นศ. และ อ.ท่านนี้ท่านก็กล่าวต่อว่า พวกเรา 300 กว่าชีวิตไม่ใช่น้อยแล้ว (ใครที่ยังไม่ได้ฟังในวันนั้น ติดตามฟังได้ ที่นี้ เสียงมัสยิดฮารอมัยน์ (21-07-10) “ทำไม มุสลิมอ่อนแอ?”)

เจ้าหน้าที่สำนักวิทยประชุมแข่งขันเพื่อให้หลุดพ้นจากสิ่งที่อธิการกล่าวบดีถึง

ตอนทำ KM เช้าวันวานผมก็ได้นำสิ่งที่อธิการบดีพูดที่มัสยิดให้ทุกคนฟังอีกครั้ง และได้เชื่อมโยงกับการทำงานของพวกเรา เพื่อให้พวกเราร่วมกันคิดว่า วันๆที่เรามาทำงานนี้ เป็นไปตามที่อัลลอฮฺมอบหมายความรับผิดชอบหรือเปล่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งงานประกันคุณภาพที่ต้องประเมินต้นเดือนหน้านี้ เราทำได้แค่ไหน หรือว่ายังปล่อยให้คนอื่นรับผิดชอบไปเรื่อยๆ เพราะเท่าที่ประสบมาบางคน บางหน่วยงาน พวกเขาทำเท่าที่เขาทำได้ นอกนั้นเขาก็ปล่อยเป็นความผิดของคนในระดับสูงต่อไปเรื่อยๆ จนถึงอธิการบดี แทนที่สิ่งที่ทำไม่ได้จะมาปรึกษาหาทางออกร่วมด้วยช่วยกันเพื่อให้ได้ผลที่สมบูรณ์ และบางคนยิ่งแย่ ทั้งๆที่ยังทำงานไม่สมบูรณ์แต่เวลางานหมดแล้ว(สี่โมงเย็นแล้วและพรุ่งนี้วันหยุด) ก็จะหยุดงานทันที คิดจะมาทำต่อในอาทิตย์หน้า … แล้วแบบนี้ภาพลักษ์ของมุสลิมจะเห็นเป็นคนทุ่มเทกับการงานได้อย่างไร

ด้วยเหตุที่เราอ่อนแอ ไม่สามารถเป็นผู้นำในการงานได้ เราก็จำเป็นต้องตามเขาตลอด แม้แต่สิ่งที่ไม่จำเป็นต้องตาม เราก็ตามเขาเหมือนกัน ทำให้ผมนึกถึงหะดีษที่ผมเคยเขียนใน http://gotoknow.org/blog/tarbiah/60049 ครั้งที่ผมไปเยี่ยม มหาวิทยาลัยวิทยาศาสตร์มาเลเซีย

عَنْ ‏ ‏أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ‏ ‏رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ‏
أَنَّ النَّبِيَّ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏قَالَ ‏ ‏ لَتَتَّبِعُنَّ سَنَنَ مَنْ قَبْلَكُمْ شِبْرًا بِشِبْرٍ وَذِرَاعًا بِذِرَاعٍ حَتَّى لَوْ سَلَكُوا جُحْرَ ضَبٍّ لَسَلَكْتُمُوهُ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏ ‏الْيَهُودَ ‏ ‏وَالنَّصَارَى ‏ ‏قَالَ فَمَنْ

รายงานจาก อะบูซะอีด อัลคุดรีย์ – รอฎิยัลลอฮุอันฮู – ว่า

ท่านนบี-ศ็อลเลาะลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม- ได้กล่าวว่า “แน่แท้พวกเจ้าจะตามแนวทางคนก่อนพวกเจ้า ทีละศอก ทีละคืบ จนแม้กระทั้งพวกเข้าเข้าไปในรูแย้(ฏ็อบ) พวกเจ้าก็จะตามเขา” เราถามว่า “โอ้ท่านเราะซูลุลอฮฺ มันเป็นยิวและคริสต์ใช่ไหม” ท่านก็ตอบว่า “จะเป็นใครอีกเล่า” (บันทึกโดย อัลบุคอรี)

เมื่อวานกับเมื่อคืนเป็นวันครอบครัว มอย. ที่จัดขึ้นเป็นประจำ และเมื่อวานเป็นครั้งแรกของปีการศึกษา 2553 นี ในช่วงเริ่มต้นของงานเป็นการบรรยายของคณบดีคณะอิสลามศึกษา ในหัวข้อเรื่องความซื่อสัตย์ ท่านได้ยกหลักฐานจากอัลกุรอานและหะดีษพร้อมกับยกตัวอย่างการทำงานของพวกเราชาวคณะ มอย. น่าฟังและน่านำไปปรับใช้เป็นอย่างยิ่ง

ก่อนที่ท่านจะพูดในเรื่องความซื่อสัตย์ท่านได้บ่นให้พวกเราฟังและตระหนักเกี่ยวกับการละหมาด ท่านว่าการละหมาดนั้นเป็นงานศาสนปฏิบัติของมุสลิมทุกคนต้องทำ และเราชาวคณะ มอย. เป็นแหล่งวิชาการอิสลามที่ทั่ว่โลกนับถือ ดังนั้นการปฏิบัติศาสนกิจของพวกเราต้องถูกต้องแม่ยำ แต่เท่าที่เจอมาแม้แต่การละหมาดมีเจ้าหน้าที่เราบางคนก็ยังละหมาดไม่ถูกต้อง ท่านได้เขียนหนังสือขึ้นมาเล่มหนึ่งโดยรวบรวมความเห็นจากบรรดาอุลามาอฺต่างๆที่เป็นที่รู้จักและเป็นที่ยอมรับ ในเรื่องเกี่ยวกับการละหมาดที่ถูกต้องตามแนวทางที่ท่านนบีได้ปฏิบัติเป็นแบบอย่าง แต่กลับพบว่าหนังสือเล่มนี้ภายใน มอย.เรามีคนซื้อไม่ถึง 50 เล่ม ทั้งที่โรงเรียนบางแห่งได้นำหนังสือเล่มนี้เป็นแบบเรียนให้แก่บรรดาครูและเจ้าหน้าที่

ผมเคยบอกให้แก่เจ้าหน้าที่ห้องสมุด นำเอาหนังสือเล่มนี้มาวางขายที่ประตูตรงทางเข้าด้วย แต่ปรากฏว่าตอนนี้ไม่เห็นมีแล้ว ถามเขาว่าเอาออกทำไม คำตอบที่ได้คือ… ขายไม่ออก..

ผมเคยบอกให้เจ้าหน้าที่ห้องสมุดว่าให้ไปวางไว้ในชั้นที่แสดงหนังสือออกใหม่ด้วย แต่อยู่ได้ไม่นานต้องเอาออก .. คงเป็นเพราะถึงเวลาที่ต้องเปลี่ยนเป็นหนังสือเล่มอื่นแล้ว

ผมก็เดินไปหาที่ชั้นวางหนังสือ หาตั้งนานกว่าจะเจอ เพราะมันเป็นหนังสือภาษามลายูยาวี(ภาษาของพวกเราเอง…)  ทำไมมันหายากแบบนี้ .. ก็พอสรุปได้ว่าที่หายากเพราะหนังสือภาษานี้ห้องสมุดเรามีน้อย เลยต้องไปพึ่งพาอาศัยชั้นของภาษาอื่น คือ ชั้นของภาษาจีน และเป็นภาษามลายูก็ต้องรวมกลุ่มกันไปอยู่ในกลุ่มหนังสือภาษามลายู(รูมี) ก็เลยทำให้หนังสือเล่มนี้ต้องหลบซ่อนตัวเงียบอย่างน่าสงสารในซอกลึกๆของกลุ่มหนังสือภาษามลายู(รูมี)

หนังสือสำคัญแบบนี้ เนื้อหามีผลกับตัวเราและมุสลิมทุกคนโดยตรงแบบนี้ ทำไมเป็นแบบนี้….

ผมเป็นคนหนึ่งที่สนใจการศึกษาอิสลามในตั้งแต่ยังเป็นเด็ก จำได้สมัยเรียนตาดีกว่าบรรดาเจะกูก็กระตุ้นให้พวกเราเรียนหนังสือเยอะๆ ท่านก็จะยกหะดีษนบี(ศ็อลฯ)มาอ้าง และหะดีษได้ยินบ่อยมากๆ คือ หะดีษที่

طلب العلم فريضة على كل مسلم

(رواه ابن ماجه بسند صحيح)

ซึ่งมีความหมายว่า “การศึกษาหาความรู้นั้นเป็นหน้าที่ของมุสลิมทุกคน” บันทึกโดย อิบนุมาญะฮฺ ด้วยสายรายงานที่ถูกต้อง

แต่ในบางครั้งบางคนเขาจะอ่านว่า طلب العلم فريضة على كل مسلم ومسلمة  (การศึกษาหาความรู้นั้นเป็ฯหน้าที่ของมุสลิมทั้งชายและหญิซ) มีคำว่า مسلمة (สตรีที่นับถือศาสนาอิสลาม) เพิ่มต่อท้าย อันนี้บรรดาผู้รู้หลายท่านเขาบอกว่า คำท้ายคำเดียวคำนี้เป็นคำที่เพิ่มใหม่ บ้างว่าเป็น เฏาะอีฟ ضعيف (ความน่าเชื่อถือมีน้อย) เฉพาะคำๆนี้ เลยทำให้ส่วนที่อยู่ข้างหน้านั้นลดความน่าเชื่อถือไปด้วย เฉพาะส่วนหน้าอย่างเดียวตามที่ได้กล่าวมาข้างบนนั้น มีหลายคนได้รายงานและได้บันทึกไว้ อย่างที่ยกมานี้เป็น อิบนุมาญะฮฺ ที่บันทึกโดยเอาจากสายรายงานที่น่าเชื่อถือ ดังนั้นหะดีษนี้มีความน่าเชื่อถือว่าเป็นคำพูดของนบี(ศ็อลฯ)จริงค่อนข้างสูง อย่างที่เราเรียกตามภาษาหะดีษว่า เศาะฮีฮฺ

นอกจากหะดีษที่ได้ยกมาข้างบนนี้แล้วที่เราได้ยินบ่อย มีอีกสองสามหะดีษที่อาจได้ยินที่เขายกมาอ้างสม่ำเสมอ ครั้งเมื่อผมได้เข้าไปศึกษาในระดับปริญญาตรี ผมก็ได้อ่านหนังสือเกี่ยวกับการศึกษาอิสลามเพิ่มเติม มีทั้งหนังสือที่เป็นภาษาไทย ภาษามลายูและภาษาอาหรับ ก็จะเจอหะดีษที่คล้ายๆ และเคยได้ยินเขาเล่ามาว่าลักษณะหะดีษจริงและหะดีษเท็จบางครั้งดูได้จากสำนวนหะดีษ หะดีษที่เกียวกับการศึกษานี้บางหะดีษผมรู้สึกว่าทำไมนบีต้องกล่าวคำแบบนี้ด้วย น่าสงสัยมาก เมื่อวานก็เจออีกในหนังสือการศึกษาที่เขียนในภาษาอาหรับเล่มหนึ่ง ทำให้ผมต้องสืบค้นใหม่(เพื่อความแน่ใจ)อีกครั้งว่า จริงหะดีษที่ว่านี้ความน่าเชื่อถืออยู่ในระดับใด อย่างเช่นหะดีษที่ว่า

اطلبوا العلم من ا لمهد إلى اللحد

ความว่า “พวกเจ้าจงศึกษาหาความรู้จากเปลจนถึงหลุ่มฝั่งศพ”

โดยความหมายบรรดาอุลามาอฺว่าถูกต้อง แต่ตัวบทหะดีษนี้สายรายงานไม่ถูกต้อง อับดุลฟาตาฮฺ อะบูฆุดดะฮฺ ได้กล่าวว่า ประโยคนี้มีคนพูดถึงมาก จริงแล้วไม่ใช่หะดีษ ไม่ควรจะไปอ้างว่าคำนี้หรือประโยคนี้เป็นหะดีษหรือคำพูดของนบี(ศ็อลฯ)(قيمة الزمن عند العلماء، هامش ص 29) ไม่ใช่หะดีษที่ท่านอะบูฆุดดะฮฺว่านี้ ในภาษาหะดีษเขาเรียกว่า เมาฏูอฺ موضوع

และมีอีกประโยคหนึ่งที่เขาว่าเป็นหะดีษ คือ

اطلبوا العلم ولو بالصين

ความว่า “พวกเจ้าจงศึกษาหาความรู้แม้จะไกลถึงประเทศจีน”

ประโยคนี้หลายคนได้บันทึกว่าเป็นหะดีษ และบอกว่ามาจากสายรายงานที่ชื่อว่า อะบู อาติกะฮฺ 

อัลบัซซารฺ กล่าวในมัสนัดของเขา (1/175) ว่า อะบู อาติกะฮฺ เป็นใคร มาจากไหนไม่มีใครู้จัก ดังนั้นหะดีษนี้จึงเป็นหะดีษที่ไม่มีที่มาหรือไม่มีความจริง لا أصل له

นักการหะดีษสมัยใหม่ท่านหนึ่งที่เรารู้จักในความเด็ดขาดในการตัดสินว่าหะดีษหรือไม่อย่างไรนั้น คือ ท่าน อัลบานี ท่านได้กล่าวว่า หะดีษนี้ باطل บาฏิล แปลเป็นไทยตรงคือ โมฆะ

สรุปคือ ไม่ใช่หะดีษ แต่ไม่ได้หมายความว่า โดยความหมายให้ศึกษาหาความรู้แม้จะอยู่ไกลก็ตามนั้นไม่ถูกต้องด้วย เพราะอิสลามส่งเสริมให้ศึกษาหาความรู้ทุกเมื่อและแม้จะต้องไปหาไกลๆ

วัลลอฮุอะอฺลัม